شرق بهشت

داستانی ست بلند از روابط پدر-پسری میان دو نسل. داستان برمبنای کهن الگوی داستان هابیل و قابیل ( پذیرفته شدن هدیه ی یکی از برادرها توسط پدر و رد کردن هدیه ی دیگری که در دو نسل اتفاق می افتد) روایت شده و حسادت و خصومت( تلاش برای قتل و انتقام گرفتن با شناساندن مادر)  و دوستی بین دو برادر در روند حوادث آن موثر است. آمریکای رو به ترقی و آماده شدنش برای روزگار مدرن توسط کارگران جاده ساز، کشاورزان متمایل به سیستم های نوین مزرعه داری ، اختراعات به روز ، در جای جای روایت های بلند آدمهای داستان ، به صورت عینی قابل مشاهده است.

این داستان سراسر نبرد است. از طرفی نبرد آدمی با طبیعت رام نشدنی و تلاش برای غلبه بر وحشی گری های آن و از طرف دیگر نبرد انسان با درونیات خود. امریکای اخلاق مدار که متعصبانه به  اعمال مذهبی پایبند است و کج روی اخلاقی را مذمت می کند، در گیر و دار جنگیدن آدمها به خودشان، به تساهل و مدارا میل می کند و در آخرین نفس های داستان که با آخرین نفس های آدام تراسک همزمان است،اغماض و چشم پوشی را تاکید می کند.

روایت جاندار و قوی اشتاین بک از جغرافیای بستر داستان همراه با توصیف های ادبی و تصویری، داستانی لذت بخش و جذاب خلق کرده.

سرسختی آدمی در مقابل دشواری ها مهم ترین پیامی است که از همه ی خرده داستانهای کتاب، دریافت می شود.

شرق بهشت

جان اشتاین بک

انتشارات مجید

-کتاب را صوتی شنیدم

در دوست داره

رفته بودیم پیش ص. خریدهاش رو گذاشتم توی آشپزخونه. پرستارش گفت دیروز بلند شده رفته در رو باز کرده.یکی از فامیل ها براش قربونی آورده. خودش گرفته و آورده توی آشپزخونه گذاشته.با چشمهای گرد شده گفتم : واقعا؟ ص گفت: نه من نرفتم.

خانم پرستار از ماه دومی که باهاش آشنا شدیم، برای یکی از همسایه های ص که او هم زن سالمند از دست و پاافتاده ای هست، کار نظافت انجام میده. در حد ده دقیقه بره و پوشک عوض کنه و بیاد. توی یکی از همین ده دقیقه ها، این اتفاق افتاده بود.

خانم پرستار بهش گفت: بهت چی گفتم؟ از این به بعد هرکی در زد، زنگ زد، صدا کرد یا هرچی...چیکار می کنی؟ در رو باز نمی کنی. باشه؟

ص گفت: با هم می ریم در رو باز می کنیم. خوبه؟

*

توی مدتی که اونجا بودیم همسر آقای مبلی هم اومد. یه خروار سیر آورده بود که با پرستار پاک کنن!!!!!!!! کلا استفاده ی مفید از هر آدمیزاد و ابزاری رو در حیطه ی رسالت شون می دونن.

ص لب تخت نشسته بود و به سوالهای ما جواب می داد.به حرف می گرفتیمش.تا صدای خانومه  توی راهرو پیچید، ص فورا دراز کشید و رو به دیوار کرد و کلا صم بکم شد. انگار ده ساله خوابیده. پرستار قبلا هم  به ما گفته بود هروقت آقای مبلی میاد، ص همینکار رو می کنه.

آقای همسر تا همین امروز هی این مساله رو یادآوری می کنه و هی عصبانی میشه از رفتاری که اینها باهاش داشتن و الان ص اینطوری تنفرش یا شاید هم ترسش رو نشون میده.

کاش می شد یه خونه ی ساکت و آروم توی شمال داشتیم این زن رو می بردم با خودم و خیالش رو راحت می کردم که دیگه هیچ کسی حق نداره و نمی تونه بخاطر پیری و ناتوانیش بهش توهین کنه و بترسونه ش و بگه چرا تو نمی میری ما راحت بشیم!

سیاه و سفید

وقتی نوجوان بودم مدل برخورد با دخترها  یا رومی روم یا زنگی زنگ بود. یا باید کدبانوی تمام عیاری می بودی یا دست و پاچلفتیِ ناکارآمدی که در موردت بگن ( دخترم دست به سیاه و سفید نزده). در واقع این دست به سیاه و سفید نزدن یه جور آپشن لاکچری برای دسته ی آوانگارد نسل ما بود. طوری شد که نیمرو پختن و کوک زدن خشتک شلوار ننگ و عار داشت و اصولا نابلدی و ( من نمی تونم) افتخارات عظیمی رو برای طرف به ارمغان می آورد.یک نسل بعد از ما رو هم همینطوری بارآوردن.

الانا دخترهای جوان رو که می بینم کیف می کنم. از اینکه هنرهای دستی بلدن، آشپزی بلدن، خیاطی  و بافتنی می کنن، گلدوزی می کنن، سفال و سرامیک می سازن، عروسک درست می کنن، ساز می زنن و مهم تر از همه این بلدی رو پنهان نمی کنن.بلکه ازش درآمد کسب می کنن. هنرشون منبع درآمدشونه. واقعا از ته دل خوشحالم که کارهایی که مهارت در اونها  زمانی نشانه ی دورافتادگی از عوالم فاخر جهان و فلسفه ی حیات بود امروز می درخشن و آدمهایی که انجامش میدن سرشون رو بالا می گیرن و به هنرشون می بالن.

بال بهرام

پروانه گفته بود جوجه تیغی دخترک را توی تراس تنها نمی گذارد، از ترس کلاغ ها. معصوم تایید کرد و گفت کلاغها جوجه تیغی دخترک قشنگش را با نوک گنده شان سوراخ سوراخ کرده و کشته اند. توی کتابی که همان وقتها توی دستم بود خواندم کلاغ ها  به خرگوش هم رحم ندارند و خدمتش می رسند.

چندروز قبل لاک خالی لاک پشت بزرگی کنار سطح چمنی پارک بود. لاکی سوراخ سوراخ و خالی از گوشت. بوی تعفن می داد. گفتم : کار کلاغ هاست؟

توی پارک دیده ام که کلاغها هندوانه  نیم خورده ی آدمها را می خورند.زاغی ها برای سگ کرک کرک می کنند. سگ مادر تازه زاییده و توله های ریزش را زیر شمشمادها پنهان کرده. زنی توی طرف یکبار مصرف برایش غذا می آورد و زیر شمشمادها می گذارد. سگ مادر را دیده ام که از آبنمای  کنار شمشادها آب می خورد. تند تند و عجولانه. بعید نیست از ترس زاغی ها باشد. بعید نیست زاغی ها هوس توله سگ کرده باشند. بعید نیست توی همین پارک کوچکی که زن معتاد، مرد معتاد، پسر و دختر جوان معتاد پرسه می زند، سگی برای حفاظت از توله هاش تند تند آب بنوشد و از محیط اطراف شمشادها دورتر نرود.

امروز یک بال سیاه وسط چمن ها بود. یک بال از بدن جدا شده. یک بال از یک کلاغ. کلاغی که حتما مرده. چطور و به دست کدام جانور نمی دانم.

گفتم: این بال همان ((دیدی که چگونه گور بهرام گرفت)) است!

نیوتن زیر درخت گردو

چیستی مرگ و چگونگی رخ دادنش پرسشی فراگیر است بین آدمها. هر کس از دریچه ی جهان خودش درگیر این سوال خواهد بود. (مردن چه جوری است؟). جهان صبا و صنم (دوقلوهای قصه) با هم متفاوت است. یعنی در عین یکی بودن سیستم خلقت، در عین نزدیکترین شباهت فیزیولوژیکی، جِرم روانی این دوخواهر با هم فرق دارد. بعد سوم و چهارم زندگی شان با هم متفاوت است ، پس در درک و دریافت پدیده های هستی، اعم از عشق و جستجوگری و جهان بینی، با هم فرق دارند. گرچه که در یک خانه، با یک تربیت و در یک محیط قد کشیده اند.

قوانین فیزیک وارد بدنه ی قصه می شود تا ماهیت این سیال شگفت انگیز را به چهارچوب علم بند کند و تفسیری منطقی از آن ارائه کند. دلبستگی دختر جوان خام، به مردی میانسال و متاهل از آن تناقض هایی است که بین تربیت و اخلاق و ماهیت وجودی عشق،شکاف انداخته. صبا دنبال نشانه های پدری ست که رفته؟ شباهت بین موهای فرفری دست و فیزیک و کوه سبب شده چشم روی علامتهای واضح راه ببندد و بندهای وصل به عباس دیزجی را ندیده بگیرد؟فقدان و حسرت پدر را با عاشقی اشتباه گرفته؟ از منظر روانشناختی محتمل است.

صبا بین امواج خلسه ی عرفان( وصل بودن به رگ و پی زمین و درخت گردو، بندناف کلاغ خورده، چیستی ماهیت راضیه بعد از مرگ) و سختی منطق فیزیک بالا و پایین می شود و اگر بیماری کشنده به سراغش نمی آمد، دور نبود که او به سراغ چیز کشنده ای برود که تعلیق زجرآور روح و روانش را آرام کند.

سوالهای فراوانی که در خصوص لحظه ی مرگ و جهان پس از آن در خلال قصه، از زبان صبا و صنم مطرح می شود،بین خیلی از آدمها مشترک است. در این قصه جوابهای موقتی می شنویم که در واقع جواب نیست و مساله را همچنان غریب و دور از دسترس باقی می گذارد اما خواننده و خواهنده را ترغیب می کند به پذیرش و قبول آنچه  که علم  یا برایش پاسخی ندارد یا پاسخی با حفره های زیاد در اختیار بشر گذاشته.

زبان ادبی لیلا صبوحی در این کتاب نیز می درخشد. بخش هایی که به صنم می پردازد سرخوشی و گیجی سطحی دخترکِ وابسته به دایره ی جامعه ی سنتی را( که قصد عبور از آن را ندارد) خیلی خوب به تصویر می کشد. تغییرات شدید و غرق شدن صبا در فضای مدرن و عجول تهران از آن دست حقایق اجتماعی است که داستان بخوبی از عهده ی نمایشش برآمده.

نیوتن زیر درخت گردو

لیلا صبوحی

نشرنیماژ

-ارتباط بین قصه های آدمهای لیلا صبوحی و بی جواب ماندن بعضی سوالها در نیوتن، نویدمی دهد که کتاب بعدی او نیز آدمهای آشنا خواهد داشت.

-از لحاظ روحی خیلی با این قصه درگیر شدم. شباهت های نزدیک و دغدغه های مشترک می تواند آدم را از فرط غصه بکشد.

-کتاب را با افتخار از لیلا صبوحی هدیه گرفتم.

خاکستری-سفید

پرنده های پارک را وقتی نشناسم می آیم به همان روش بدوی خودم سرچ می کنم تا پیداشان کنم. می نویسم پرنده ی کوچک شهری خاکستری سفید. می رسم به چرخ ریسک و دم جنبانک. هردو را دیده ام. نزدیک آدمیزاد پرواز می کنند. مثل گنجشکها ترس از آدم را کم بلدند. گاهی می ایستیم به تماشاشان. آنقدر نزدیک که هوس می کنیم انگشت ببریم سمت شان بلکه بنشینند روی آن. نمی نشینند.امروز مست تماشای چرخ ریسک بودیم. وقت تماشا  فقط یک پرنده ی کوچولوی خاکستری سفید بود. هنوز چرخ ریسک نشده بود.

زاغی و کلاغ هم زیاد دارد. کلاغ ها آرامند. بزرگ و آرام. زاغی ها با آن دم چتری و دلفریب، پرسروصدا و هوچی اند. زیبای شلوغ.

سه تایی می نشینند روی شاخه ی نزدیک زمین و کرک کرک سر و صدا می کنند برای سگ مادری که توله هاش را زیر شمشادها قایم کرده. سگ مادر می پرد سمت شان. زاغی ها دوشاخه بالاترمی روند.باز می آیند پایین و انگار که سگ را تهدید کنند، باز جیغ جیغ و سرو صدا.

دیروز شاخه ی بیدمجنون بالای سرم را کشیدم و زاغی ها را تاراندم که دست از سر سگ بردارند. پرکشیدند روی سرو نقره ای نشستند و دوقدم بعد از من دوباره روی سر سگ بینوا هوار شدند.

باغ تلو

یکی از واکنش های رفتاری نسبت به وقایع و اتفاقات، پاک کردن صورت مساله و انکار ماجراست. پدر برای خلاص شدن از حرف و حدیث مردم، یکبار خانه عوض می کند و بار دوم خانواده را به مکانی دوردست و دور از آدمیزاد برده و رها می کند و با خانواده ی جدیدش مشغول می شود.

پدر و مادر توان اعمال قدرت بر تمایلات انقلابی دختر جوان خانواده در بحبوحه و اوایل انقلاب و جنگ را ندارند و نمی توانند مانع فعالیتهای جهادی دختر شوند. دختر در خوزستان اسیر شده و بعد از چندسال با تنی چند از اسرا آزاد می شود. فاصله ی بین اسارت و آزادی او، یک تعویض خانه در پی داشته. با برگشتنش، گرچه که شور و اشتیاق دختر فروکش کرده و آرام و منفعل شده، اما نگرانی پدر از یاوه گویی های مردم، تمامی ندارد.

بت اعظم با قوه ی قهریه و برخورد فیزیکی پیش نمی رود. دست بزن ندارد،بددهنی نمی کند، اما با آنچه از فحوای داستان دریافت می شود، مدام غر می زند و با سخن گفتن های جنون آور، مدام به زن و دختر و پسرش شرمساری و سرافکندگی تزریق می کند.

جلال، راوی داستان، در عین خنثی بودن ظاهری و موثر نبودن در روند جریان زندگی خانواده، آهسته آهسته با نفرتی که پدر بذرش را در فضا افشانده، رشد و نمو می کند و آخر و عاقبت تاریک و سهمناکی برای داستان رقم می زند. فرجامی که علیرغم اصرار کنایه آمیز جلال، کسی باورش نمی کند و مرضیه تا ابد ، در مظان اتهام افکار سیاه مردمان و خانواده باقی می ماند.

داستان وجهی از جنگ را روایت می کند که در آن از صدای توپ و تانک و گلوله خبری نیست. بیشتر از آنکه حرف صریحی از جنگ باشد، حرف مردمان و شیوه ی برخورد آنها با پدیده های زندگی اجتماعی ست. مردمان این روایت، چندان دلسوز نیستند. به آنها ربطی ندارد کی گرسنه و بیکار است.کی فقیر و ندار است. کی پشت جبهه به پرستاری نیاز دارد.آنها فقط بلدند منتظر بمانند تا یکی شب دیر به خانه بیاید و از قضا از جیپ مهندس اورکت پوش جهادگر پیاده شود تا زبان به ملامتش باز کنند.

تم این داستان اعتراضی ست. اعتراض به یکجانشینانِ تن به آسایش داده ای که منتقد هر نوع حرکت مثبت با منفی اند. گروهی که جز سنگ اندازی کاری بلد نیستند.

همت جمعی جامعه در سرکوب کردن فعالیت اجتماعی زنان ، در بستر این داستان به وضوح قابل مشاهده است.

باغ تلو

مجید قیصری

کتاب کوچه

لبه

روی لبه ی خطی هستم که نمی دونم کدوم طرفش می افتم. دلم می خواد زودتر بیفتم. به هر طرفش که شده. خسته ام از این همه زندگی کردن و زنده موندن. از این همه نفس کشیدن و بدخوابیدن و خوابهای آشفته دیدن و تقلا برای هیچ. هیچِ هیچ.

راست میگن گریه آدمو سبک میکنه. اما کو گریه؟ اصلا چه دلیلی برای گریه؟

خسته ام. خسته. نفس بریده و برجامانده.

این همه دویدیم و نرسیدیم. این همه مردیم و کسی برامون تب نکرد. این همه هلاک شدیم و یک چاله  به اندازه ی قدمون برای همیشه مردن و آسودن نبود.

اتاقی از آن خود

در مورد ( اتاقی از آن خود) بجای تحلیل و تکرار آنچه نویسنده گفته جور دیگری حرف می زنم.

زنی که پول و اتاقی از آن خود ندارد استقلال و هویتش ترک برمی دارد و نمی تواند شاهکار خلق کند.همیشه جنس دوم است و جلوی بروز و درخشش استعدادهای ادبی اش سدهای محکم زیادی وجود دارد که منشا اش نگاه جنسیتی جامعه به اوست.زن نویسنده ای که پول و اتاقی از آن خود ندارد باید در اتاق نشیمن، هال، غذاخوری یا جایی شبیه این رمانش را بنویسد و حتی اقدام به نوشتن را از دیگران پنهان کند.او بخاطر مشتی سکه و اسکناس باید ازمردی که زندگی اش را تامین می کند متنفر باشد زیرا این مرد می تواند با کم و زیاد کردن این پول او را تحقیر کند، آزارش بدهد و از خود متنفرش گرداند.زنی که پولی مستمر و اتاقی از آن خود دارد نفرت از جنسیت را کنار گذاشته و به مردها بعنوان ظالمان بالقوه و ستمگر نگاه نمی کند و در خلق آثار ادبی و غیره می تواند مستقل از جنسیت ، نگاه کند و بنویسد و ارج و قرب و احترام آدمها را بر مبنای ذات و شخصیت و سرشت آنها برآورد کند نه برمبنای جنسیت.

این کتاب جستارهای بلندی است در خصوص رد نگاه جنسیتی به زنان در جامعه ی انگلستان قرن نوزده.

پی نوشت:

-هرگز دیگری را با پول کنترل نکنید.

-زن جهان سومی فرصت آسوده نشستن در اتاق نشیمن را ندارد. در فاصله ی کار درمطبخ و آشپزخانه و لباس شویی و ظرف شویی و بچه داری و شوهر داری ، باید فرصتی فراهم کند که چیزی بنویسد.

-در جامعه ی مردسالار، یکسان بینی زنان و مردان کار شدنی و ساده ای نیست. در بهترین حالت احترام به شخصیت و حقوق، زن زیر سایه ی مردی به نام شوهر زندگی می کند.

-هرگز دیگری را با پول کنترل نکنید.

اتاقی از آن خود

ویرجینیا ولف

انتشارات نیلوفر

کلی پی نوشت تایپ کردم و همه را حذف کردم. چه فایده؟

بریده

به هر بهانه ای چنگ‌می زنم. به هر دلخوش کنکی. به هر بی دلیل مزخرفی. به قورمه سبزی،به سالاد شیرازی،به کتاب،به قصه،به شامپوی دانه دار ویتامینه،به لباس نخی خنک زیر چرخ مارشال،به جیک جیک گنجشکهای سرصبح،به آب خوردن سگ مادر با پستانهای آویخته از حوض آب نمای پارک،به دخترکی که موهای خیلی بلندی دارد،به پسرک چاقی که هن هن کنان می دود،به بنفشه ام که گل داده، به ریحانم که کچل کچل سبز شده،به هرچیز ناچیزی که بشود و نشود چنگ انداخته ام.

زور قرص ها دیگر به صداهای توی سرم نمی رسد. فریادهای خفه دارند مرا می کشند. اشکهای نریخته دارد غرقم می کند.

نباش. نباش. تو نبودن را استادانه بلدی. من هم  بلدم چطوری بمیرم و دیگر زنده نباشم.