پیاده

کرامت به ظاهر اهل اندیشه و بینش است. در دانشگاه تهران درس می خواند و پیرو یا فریب خورده ی گروه های سیاسی پیش و اوایل انقلاب است.اما از مدارا و رحم انسانی هیچ سرش نمی شود. بددلی و شکاک بودنش ،انیس را پشت در بسته ی اتاق به قضای حاجت روی قابلمه ی مسی ناچار کرده و بد دهنی و دست بزن داشتنش با آنچه می خواهد از آرمان انقلابی نشان بدهد، مغایرت اساسی دارد.او به انسان باور ندارد و همه وسیله اند برای سربلندشدن او در مرام و مسلکش.

انیس زن مطبخی و سنتیِ راضی به قضا، مردی که شمر باشد را بیشتر خواهان است تا مرد دل رحمی که گاه گریه کند و به عذرخواعی،دستبوس زنش باشد. کنار مادر بیوه و خواهران شوهرنکرده اش، یادگرفته از شکمشان بزنند تا برادر یکدانه شان را پروار کنند و شمری بشود برای خودش. مردی گفته اند، زنی گفته اند.

انیس نان خشک دورریختنی نانوایی و سیب زمینی- پیاز دورریز تره بار را به خفت و منت از جای جای تهران جمع می کند تا از گرسنگی نمیرد. پسری که مثل سیب قاچ شده با پدرش مو نمی زند را از چنگ پیرمرد بچه باز نجات می دهد و سفت و سخت ایستاده به زنده ماندن و سرپا بودن تا درس عبرتی بدهد به آنها که به زنا و بدکارگی  متهمش کردند. 

انیس انگار نسل انقلاب است که ناخواسته در طوفان بگیر و ببندها فقط سیلی و لگد و مشت خورد و گرسنه ماند و موهاش سفید شد تا مدعیان آرمان نجات بشریت در حصار شخصی شان پروار شوند و به فراغت پیر شوند و سرآخر با وقاحت بگویند: چه کاری می تونستم برات بکنم که نکردم؟

خوار بودگی و پذیرش سرشتی حقارت از جانب انیس، بزرگترین عامل ادامه ی این روند است. تا وقتی انسان و جامعه خودش را لایق بهترین و برترین ها نداند، کسی تلاشی برای بهبود اوضاعش نمی کند بلکه امکانات و حقوق اولیه اش را نیز سلب می نماید.

قصه ی انیس بظاهر قصه ی زنی عامی و توسری خورده است اما در نگاهی وسیع تر، قصه ی جامعه ای ست که آرمانخواهی نجاتش نداد و گرسنگی همچنان گرده هاش را به درد می آورد و او همچنان راضی به قضاست و با نفرین و توسل می خواهد عامل بدبختی اش را مجازات کند. که البته راه به جایی نمی برد و در نهایت قربانی همان کسی می شود که به عمد و از روی اختیار، پروارش کرده.

پیاده

بلقیس سلیمانی

نشرچشمه

_جملات دعایی( نفرین) بهترین منتقل کننده های احساسی داستان اند.

_پرداختن به جزییات انیسِ محبوس در اتاق درخشان است.

_انیس بیچاره ی مرد است.نه بابت عاشقی یا نرینگی او، بلکه از باب ذلیل خواهی جنسیتش در برابر جنسیت مردان.

_و آن که پیاده است و پیاده می رود،انیس است.

سوزن

کی آن ور دنیا یک سوزن گرفته دستش و هی دارد توی تن عروسک پارچه ای فرو می کند و اسم مرا بر زبان می آورد؟ چرا مدام تن و روحم سوزن سوزن می شود؟ چرا نمی توانم مثل یک عروسک پلاستیکی، خشک و سفت سرجایم بایستم؟ چرا مدام مثل عروسک های پارچه ای گنده و بی قواره، سر و گردنم آویزان است روی تنم؟

بخشی از قصه ی نهنگ ها

همه می میرند

فوسکا قرن ها زندگی کرده، شصت سال به خواب فرورفته و سپس بیدارشده و در جایی که ما از چشم رژین پیدایش کرده ایم، بیهودگی جاودانگی را از آغاز تا همان لحظه روایت می کند.

زندگی ابدی و نامیرایی از آرزوهای دیرین بشر است. از افسانه های کهنِ آبتنی کردن در چشمه ی آب حیات ، عمر طولانی نوح نبی، آرزو و دعا برای طول عم تا تلاش برای از بین بردن عوامل بیماری زا و کشف درمان بیماری ها در دنیای نوین، تمایل به طولانی تر شدن زندگانی، از بند بند رفتارهای فردی و اجتماعی آدمی بیرون می تراود.

فوسکا به مدد نوشیدن معجونی غریب، بی مرگ شده. دل به چند زن بسته.فرزندانی داشته، کشورگشایی و جنگها و انقلابها را تجربه کرده، دنیای ناشناخته و بکر بومیان را کشف کرده و در نهایت، در انتهای داستان ( نه انتهای جهان) ، معتقد است مرده ها زیر زمین اند و زنده ها روی زمین، هیچ کدام ذره ای جای خالی ندارند. هردو ( زیر و روی زمین) درست به اندازه و متناسب به ظرفیت خود، پرند از آدمهای مرده و زنده. زمان و جهان مثل رودی در جریان است. همان زنان، همان مردان، همان کودکان. و کف رودخانه همه را در خود بلعیده. تاریخ تکرار مکررات است. هی جنگ، هی صلح، هی تمنای افزون خواهی، هی تسلیم و سرخوردگی، هی تکرار این فرایند در طی ادوار زمان. انسان در هر بازه ی زمانی، در پی آزادی و ازادی خواهی دست به طغیان اجتماعی می زند و معتقد است آنچه او می خواهد، مایه ی نجات و اهتزاز مردم و جامعه است. در هر طرف معامله مه بایستی همین آرمان ها را خواهی دید.هر دو طرف نزاع، باور دارند که بر حق اند و اندیشه ی درست دارند. مرور این شباهت درطی جاودانگی فوسکا، نشان می دهد که این همه تکرار، آدمی را هشیار و متنبه نکرده و درس عبرتی برایش به ارمغان نیاورده که دست از نزاع و خونریزی بردارد و آسوده و بی تنش زندگی کرده و سپس بمیرد. گویی هر نسلی مشتاقانه تن به جنگ و درگیری و سختی و قحطی می دهد تا خودش تجربه کند و درس بگیرد.

فوسکا از جاودانگی خسته و ملول است .آدمهای فانی به سبب همین ابدی زیستن، به او رشک می ورزند و از او متنفرند. دو استعداد در تقابل با هم. استعداد نامیرایی و میرایی. و هردو طرف تمایل دارند آن طرف خط باشند. گاه فوسکا فکر می کند عشق ناجی اوست و قلب کهن سالش را به تپیدن و سرزندگی وا می دارد اما با اولین شعاع نورانی عشق، از ذهنش می گذرد: تو از هم اینک مرده ای. و زن مقابل او در ذهن و فکرش از همان لحظه ای که خیال عشق در خود می پرورد، مرده ای است که ده بیست یا سی سال بعد دیگر وجود نخواهد داشت. و همین آگاهی به میرایی، دل بستن به عشق را به او زهر کرده و از بی مرگیِ سرشار از دانایی به علوم قدیم و جدید، سرنوشت جنگها و انقلابها و ... بیزارش نموده.

همه می میرند

سیمون دوبوار

فرهنگ نشرنو

شبیه تولد

بحران ورود به چهل و پنج سالگیه یا تنهایی این چند وقت یا دردهای عجیب و غریب که هنوز یکی نرفته،جدیده التماس دعا داره یا عود افسردگی بخاطر کم کردن قرص ها یا هرچی، امروز که تولدم بود، بغض داشتم. از صبح ناخوش احوال بودم.بسیار ناخوش.هجوم درد و علایم بالینی غریبی که شبیه جون دادن بود. 

مهمون اومد و با مرور برخی چیزها نم اشک دوید و جلوش رو گرفتم که حالم بدتر نشه. او رفت و تنهاشدم.پسرها رفتن توی اتاق دربسته فیلم ببینن. تنهاترشدم. برای نقل قولی از کتابی، خواننده ای رو برای سو برداشت مجاب کردم. حس کردم دلم شیشه شد و ریخت پایین  که چرا باید کسی رو ناخواسته برنجونم و فکر کنه معنی نقل قول،تمسخر قوم و همسایه ست. 

با دوست جان بودم و مثلا خواستم با وویس دلگرمش کنم که گریه م گرفت. سفید کشیلوفسکی باز هجوم اشک آورد برای مرد رانده شده ی فیلم. آخر وقت، سراغ تلگرام رفتم و یکی از اهالی که احتمالا نسبت فامیلی داریم، دوعکس از بابا فرستاد کنار عموحاجی و کاکا.از سفرمشهدی که عکسهاشو از حفظم. من پیراهن قرمز داشتم و رضا دو_ سه ساله بود و دختردومی بغل مامان. سوارفیل ،عکس گرفتیم. شهربازی،توی سفینه ، ردیف جلوی خواجه ربیع، توی هیاهوی حیاط حرم،همه جا عکس های پرجمعیت داریم.یه لشکر آدم ریز و درشت بودیم.

نگاهم میره به مدل اخم بابا از نور آفتاب توی عکس.به شکل گونه هاش،به پیشونیش. اشک داغ سر می خوره. این بچه که خود باباست. چقدر شبیه هم هستن.  خط به خط صورتش رو حفظم. تو چقدر شبیه بابامی بچه. شباهت نیما و بابا بهانه میشه که اولین نیمه شب آغاز چهل و پنج سالگی، بغضم بترکه و همه ی چیزهایی که روی دلم تلنبار شدن رو  سر بدم روی صورتم.

جای خالی آدمهایی که به هر دلیلی نیستن یا نمی خوان باشن، یا به شکلی که ما می خواهیم حضور ندارن، خیلی درد داره.خیلی.

سال نو مبارک

سلام و ارادت

سال نو مبارک

آرزو می کنم سال شیک و خوشگلی که رقم هاش قشنگه و خودش نمی دونم چطوری خواهد بود، برای همه سالی پربرکت، سرشار از دلخوشی و دلگرمی و سلامتی باشه.

مخصوصا سلامتی که هیچی به گرد پاش نمی رسه.

بعد از یکماه و چند روز، نشستم پشت لپ تاپ و عرق ریزون و با احساس ضعف( واقعا ضعف و سرگیجه دارم. نمی دونستم نشستن پست لپ تاپ هم انرژی می خواد...) تایپ می کنم.

دلم می خواد توی این هفته ای که آقای همسر شبها نیست، می تونستم با لپ تاپ جان، دستی بالا بزنم برای نوشتم بقیه ی داستان. اما ظاهرا هنوز زوده.

فعلا باید همون پسرک رو پذیرا باشم در آغوشم و متلک ها و تکه های جگرسوزش رو تحمل کنم.

منتفی

بحمدلله جراحی منتفی شد. یه یک کیسه دارو و شربت و پماد و قرص و ... برگشتم خونه.

آقای همسر میگه دکترجان،نسخه هات قلابیه. تا هرچی میشه فورا تشخیص جراحی میدی.

والله بالله من تشخیص ندادم. اون یکی دکتر گفت خوب نشدم برم پیش جراح.

جراح هم اسفند دود نمی کنه برات که. جراحی می کنه. می بره ، میندازه دور.

این دکتر هم خیلی راحت می تونست توی مطب مجهزش جراحی کنه.اما گفت برو. با دارو و انجام کارهایی که باید، خوب میشی.

اونقدر دلم برای راه رفتن و نشستن و انجام کارهای روزمره م تنگ شده که حد نداره. 

ژله

باز امشب حالم بهتره بیام برم در پوستین خلق و ابراز فرشتگی کنم.

یه وقتی برای کسانی پرپر می زدم که هرچی می نویسن با اشتیاق بخونم و کیف کنم. اصولا همین مدلی ام. بشدت هیجانی و احساساتی. 

گاه به خودشون هم گفتم که چقدر کلماتشون رو دوست دارم.

مدتیه که دلزده شدم از هرکی و هرچی. وقتی زیرپوست حرفاشون زیرآبزنی هم صنفهاشون و تهدید و فحاشی برای گرفتن امتیاز و رتبه ست، میگم  می بینی ، هیچکس شبیه حرفاش نیست. حرف فقط حرفه. باد هواست. اصل اون چیزیه که ازت متصاعد میشه.اون هیبت پشت نقاب حرفهاته. 

و معتقدم هرچقدر هم که تلاش کنیم عاشقانه بگیم  و دلبری کنیم، همدرد و مهربون باشیم و صورت بخراشیم و فغان کنیم برای مردمان ندار و گرفتار، مودب باشیم و با پرستیژاجتماعی و فرهنگی، از یه جایی که حواسمون‌نیست، اون موجود بی شکل و بزرگ، مثل ژله ی  وارفته،  از چهارچوب نقاب مون بیرون‌می زنه و معلوم می کنه خمیرمایه مون‌چیه.

حتی رغبت نمی کنم بخونم و از چینش کلمه ها لذت ببرم.نخونده،  یک لایک طبق عادت و تمام.

بچگانی

به تکه ی مرغ دست زد و  سرتاپا با تکان زیادی لرزید. گفت چندشم شد.

اومده بود گوشت خرد کنه برام و چرخ کنه.

چندبار دچار تکانه شد تا شستن مرغها تموم شد.به گوشت خرد کردن که رسید: گفت اینا خوبن. چندش نیستن.

*

چپ میره راست میاد به من میگه دیکتاتور. میگه  فکر کردم مریض باشی مهربون میشی.ولی همچنان دیکتاتوری.

نمی خندم. یادمه توی همین سن و تا قبل ازدواج به بابا می گفتم دیکتاتور . بابا می خندید.

وقتایی که بهم زور میگفت و مخالفت می کرد با کاری و حرف خودش رو به کرسی می نشوند و  من مطمئن بودم حق با مته،اینو بهش می گفتم.

الان من نشستم همونجا. و خوشحال نیستم که علیرغم تمام تلاشم برای منطقی بودن و دوستی با بچه ها، اون  شخصیت والدم طوری رفتار کرده که پسرک با حرص و خشم  به من بگه دیکتاتور.

و  بدبختی اینه که من کاملا م،مئنم که مخالفتم با بچه به نفع خودشه و صلاحشه و جز این غلطه. 

و بدتر این که، چندبار از اون صدهاباری که من به بابا گفته بودم دیکتاتور  و او خندیده بود، حق با او بود و من فقط یک نوجوان عاصی و  هیجانی بودم؟

باز بنشین

آقای همسر بالاخره بر اشتیاق به ادامه دادن کار،غلبه کرد و بازنشسته شد.

فعلا که توی خونه نمی بینیمش. میره پی کارهای اداریش.

امید که بازنشستگیش بر ما خوش بگذره.

آبگوشت

مدتیه از ص نگفتم. سپردم بهش نگن من جراحی کردم. حالا نمیدونم اصلا من مهم هستم براش یا نه.اما وقتی دیدم از عمل آب مروارید یکی از نزدیکانش باخبرشد و گریه کرد و هی بیقراری کرد که: من دست و پا ندارم برم ببینمش.حالا چیکار کنم و ... گفتم منو بهش نگن دیگه.

این است دلیل کم گفتنم ازش. توی این یکماه ندیدمش که سوژه داشته باشم. از آقای همسر نقل قول می کنم.

****

توی هفته ای پیشش می خوابه،سریال می دیدن.مضمونش مادرشوهر و عروس و جشن عروسی و ماجراهاش بوده. بعد از تموم شدن سریال، ص به آقای همسر میگه: همسایه مون یه دختر خوب داره. مادر و پدرش هم آدمای خوبی ان. من می شناسم شون.اسماشون فلان و بهمانه( اسم شخصیتهای سریال عربی) . بریم من با مادرم حرف بزنم،بعدش ببرمش دختره رو ببینه،برای فلانی( برادری که خونه ص رو فروحت و برای بچه ی خودش خونه خرید) ،خواستگاری کنمش. اونم بره سر خونه و زندگیش.

آقای همسر توضیح میده که فلانی ۶۰ سالشه. زن و بچه داره. عروس و داماد داره.

ص میگه: عیب نداره. منو ببر پیش مادرم باهاش حرف بزنم.

مادرش سی ساله فوت شده.

*****

یک شب هم همسایه گوشت نذری میاره. ص به آقای همسر میگه: پاشو برو پیاز بیار برام، با یه قابلمه.همینجا توی تخت خرد کنم.می خوام آبگوشت درست کنم. و حسابی گیر داده بوده که پیاز بیار خرد کنم.

****

لبخند به لب میاره. اما درد زیادی حس می کنم با شنیدنش. 

ای آدمیزاد... که تا آخرش پر از تمنا و میل و اشتیاقی برای زیستن.